Lületaşı

Üç yüz yıllık geçmişi olan lületaşı, Eskişehir’de tarihi bir sır saklıyor. Lületaşı, Viyana Kuşatması sırasında Avusturyalılara Türk ordusunun yeni askerleri tarafından tanıtıldı. Bugün lületaşı nedeniyle “beyaz altın” kelimesini duyuyoruz.

Lületaşı neden “beyaz altın” olarak adlandırıldı? Bu sorunun birçok resmi cevabı var. Ancak onu diğer taşlardan farklı kılan ayrı bir özelliği vardır. Tebeşire benzeyen bu taş çok daha hafif ve daha yumuşaktır. Bu özellik, üzerinde çalışmayı ve şekillendirmeyi kolaylaştırır. Eskişehir’in beyaz hazinesi, çıkarıldığında yumuşak ve üzerinde çalışılması kolaydır, ancak havaya maruz kaldığında sertleşir. Sadece Eskişehir’de bulunduğu için “Eskişehir Taşı” olarak da bilinir.

Kullanım

Mineral pek çok amaç için kullanılabilir: pipolar, ağızlıklar, mücevherler, iğneler, saksafonlar, nargile, tespih, leke çıkarma, elektrikli makineler ve motorlu taşıtlar.

Lületaşı, en çok, uzmanların karmaşık ve toplanabilir tütün pipoları oluşturmak için taşı oyup parlattığı boru yapımında kullanımı ile bilinir. Aynı zamanda pipo yapımı için en iyi malzemelerden biri olarak kabul edilir ve malzemelerin tütüne lezzet kattığını söyleyen sigara içenler ve oymaların arkasındaki güzelliği ve hikayeleri takdir eden koleksiyoncular tarafından yaygın olarak aranır.

Lületaşı piposu, lületaşı olarak da bilinen mineral sepiolitten yapılmış bir pipodur. Lületaşı bazen Karadeniz’de yüzer halde bulunur ve daha çok deniz köpüğünü düşündürür (bu nedenle ismin Alman kökeninin yanı sıra aynı maddenin Fransızca adı olan écume de mer).

Adı Almanca’da deniz köpüğü anlamına gelen lületaşı, Türkçe’de lületaşı olarak bilinir ve kelimenin tam anlamıyla “curlstone” olarak çevrilir.

Lületaşı pipoları sadece sigara içme deneyimini geliştirmekle kalmaz, aynı zamanda tasarımları en nadir ve en çarpıcı olanlardan biridir. Her parça, asırlık tarihin ve kültürün somutlaşmış halidir. Her oymacının, her birinin arkasında farklı anlamlara sahip özel tasarımları vardır. Yüz, nesne ve soyut desenlerin yanı sıra farklı şekiller de vardır. Parçalar, müşterilerin tasarım ve anlam talep etmesine olanak tanıyacak elle oyulmuştur.

Lületaşı pipoları, nispeten bilinmezken, Türkiye’nin kültürel ve sanatsal hizmetlerinin önemli bir parçasıdır. El oyması parçalar bir hikaye anlatıyor ve hem koleksiyonculara hem de sigara içenlere tarihi takdir etmenin yeni bir yolunu sunuyor.

Eskişehir’in tarihi Odunpazarı semtindeki Atlıhan Çarşısı, kaliteli parçaların yanı sıra Kurşunlu Külliyesi’ndeki Odunpazarı El Sanatları Merkezi, Eskişehir şehir merkezindeki Çukur Çarşısı ve İki Eylül Caddesi’ndeki Esnaf Sarayı’nı da sunuyor. En güzel süs eşyaları ve antikalar da Eskişehir Lületaşı Odunpazarı Müzesi’nde sergileniyor.

Sevde Karabay
Sevde Karabay